De Portugese bottenkapel

De meeste mensen trekken een vies gezicht bij het horen over de zogenaamde bottenkapellen. Het is een vrij bizarre bezienswaardigheid, maar er zijn er in Portugal verschillende te vinden; Plaatsen met kapelletjes, aan de binnenkant geheel bekleed met de overblijfselen van mensen, ordelijk gerangschikt, ellepijp bij ellepijp, schedel bij schedel, gestructureerd geplakt in mooie patronen. Het is voor ons natuurlijk nogal luguber maar het hoort nu eenmaal bij de plaatselijke cultuur. Monniken maakten deze kapellen van de skeletten in het dorp, om de bezoekers te herinneren aan vergankelijkheid.
Kloosterbegraafplaatsen namen te veel ruimte in en lagen bovendien vaak op strategische plekken, dus bedachten ze een creatieve, maar lugubere oplossing voor dit probleem. Ze besloten de doden op te graven en de restanten te gebruiken om hun kapellen mee te decoreren.

Er zat wel degelijk ook een moreel aspect aan de nieuwe decoratie. De levenden werden gewezen op de kwetsbaarheid van het leven en de vergankelijkheid van de materiële wereld. Deze boodschap werd verduidelijkt door de woorden: “Nós ossos que aqui estamos pelos vossos esperamos“. Dat betekent zoiets als “Wij wiens botten u hier ziet wachten op de uwe“. Er zijn in totaal nog acht bestaande capelas dos ossos, oftewel bottenkapellen, in Portugal. Je vindt ze allemaal in de zuidelijke provincies Alentejo en Algarve.

De bottenkapel van Evora (Alentejo), in de Igreja de San Francisco, is verreweg de bekendste, grootste, meest toeristische en tevens de oudste, maar lang niet de mooiste. Deze kapel die gesticht werd in 1600, is groot en wekt een moderne indruk, ondanks haar eeuwenoude bestaan. De tienduizenden botten zijn verstopt achter glas en bordjes die uitleg geven in allerlei talen leiden de aandacht af van de lugubere sfeer. Je kan de botten en schedels niet aanraken en dat maakt het iets minder luguber dan de andere kapellen. Behalve de menselijke resten zijn ook de prachtige plafondschilderingen het bewonderen waard en onderscheidt deze kapel zich door de aanwezigheid van twee semi-gemummificeerde lichamen van een volwassene en een kind. Ze zijn een soort memento mori, met de bedoeling om mensen te inspireren te leven volgens goed gedrag en boetedoening.

Daarnaast zijn er nog een aantal die de moeite waard zijn om te bezoeken.

De op één na grootste is de kapel van de Igreja de Nossa Senhora da Expectação in Campo Maior (Alentejo). Na een brand in de wapenopslag van het kasteel, veroorzaakt door blikseminslag werd twee-derde van de lokale bevolking weggevaagd. Ter nagedachtenis aan de slachtoffers werd de Capela das Almas, kapel van de zielen, gebouwd in 1766. Het interieur is volledig bedekt met de resten van de slachtoffers van deze tragedie.

Op ongeveer veertig kilometer van de bottenkapel in Campo Maior ligt die van de Igreja Matriz in Monforte (Alentejo). Hij is verbonden aan de Igreja de Santa Maria da Graça en is volop behangen met menselijke botten en vooral ook veel schedels. Bekijk ze goed en je ziet dat ze soms zelfs nog tanden hebben!

In de Algarve vind je een kleine kapel bij de Igreja Matriz de Pechão in Olhão en bij de Igreja da Santa Maria (ook wel Sé de Faro) in Faro. Tevens in Faro te vinden is de grotere bottenkapel bij de Igreja do Carmo die uit 1816 stamt. De botten werden opgegraven van de overvolle begraafplaats en zijn afkomstig van monniken. Bij binnenkomst luidt de inscriptie: “Pára aqui a considerar que a este estado hás-de chegar“, dus “Stop hier en denk aan het lot dat je zal overkomen“. De Igreja de São Sebastião van Lagos heeft in een bescheiden gedeelte van de kerk een kleine bottenkapel, waar een soort centraal altaar met een schildering en marmeren omlijsting staat. Een aantal bogen aan de wand zijn gevuld met dijbeenderen en schedels. Het plafond is gewelfd met een patroon van beenderen en schedels.

Maar… je krijgt veel meer kippenvel in de capela dos ossos van Alcantarilha. Dit kleine, gemoedelijke dorpje ligt in het midden van de Algarve. De bottenkapel maakt deel uit van de dorpskerk Igreja Nossa Senhora da Conçeição. De kapel stamt uit de 16e eeuw en is van binnen helemaal bedekt en versierd met meer dan vijftienhonderd menselijke beenderen, met als enige uitzondering het houten figuur van de gekruisigde Christus. Pas op, want het is zo klein dat je bijna de botten moet aanraken om binnen te kunnen staan, ruimte om rond te lopen is er niet. Het gebrek aan kunstlicht geeft het een extra onheilspellende sfeer. Dit maakt het wel meteen de meest lugubere, want je staat letterlijk oog in oog met de vele schedels. Om de kapel te vinden kun je bordjes Capela dos Ossos volgen in het dorp.

Ben jij niet bang voor de overblijfselen van de doden? Boek dan snel een villa via www.amarantevillas.nl en bezoek de verschillende bottenkapellen van de Algarve!

Senhora da Rocha

De kapel in het fort van Senhora da Rocha, ligt op een verrassende plek!

Vanaf zee springt het al in het oog, maar vanuit de lucht is het vanzelfsprekend nog beter te zien; de kliftong met het bijzondere monument.

Forte de capela de Nossa Senhora da Rocha ligt aan zee net buiten het plaatsje Porches op een smalle landtong. Het heeft een eeuwenoude kapel, maar de exacte datum van ontstaan, is niet helemaal duidelijk.

De legende zegt dat op deze plek de heilige maagd Maria verscheen. Waarna vissers hier kwamen vragen om een behouden vaart en bescherming tegen de piraten. Koning Denis heeft de kapel in de 13de eeuw al geprobeerd te versterken door er een fort van te maken. Koning João III heeft het in de 17de eeuw gereconstrueerd om de kust te verdedigen tegen aanvallen van Moorse piraten.

Het monument is zeshoekig met een piramidevormige torenpunt. De voorkant van de kapel is naar het westen gericht. Het bestaat uit twee gedeeltes, waarvan één in verbinding staat met buiten, door middel van een drievoudige zuilengang met Korinthische pilaren uit de 3de tot 4de eeuw.

De uitzonderlijke ligging benadrukt hoe ontzettend belangrijk deze plek altijd is geweest.

Het fundament zou al stammen uit de 8ste eeuw vanwege ontdekte Romeinse elementen. Door de tijd heen is er veel aan verbouwd en veranderd zodat nu bijna niet meer te achterhalen is uit welke tijd wat precies komt. Verschillende wetenschappers hebben hier onderzoek naar gedaan, maar er is nooit uitsluitsel gekomen.

In de 18de eeuw, toen het fort door toetakeling van zee en wind op instorten stond, is men begonnen met restaureren. Het tegeltableau werd onder andere gerepareerd, maar helaas kwam er is 1969 een aardbeving en heeft veel aan het gebouw beschadigd.

In de jaren 70 werden er weer nieuwe tegels aangebracht, is de buitenkant gestuukt en verkeert het in de staat waar wij het hedendaags aantreffen.

Veel bewoners uit de regio komen hier nog vaak kaarsjes branden. Kom je aan het einde van de dag, dan kun je hier genieten van een prachtige zonsondergang. Bezoek ook de strandjes aan beide kanten van de klif. Een tunnel verbindt de twee stranden die gescheiden zijn door de 30 meter hoge klif waar de kleine kapel op gebouwd is. Er is nog een echt vissersstrand met een restaurant waar de dagelijks gevangen vis wordt gegrild op houtskool.

Er kan tegenwoordig getrouwd worden op deze locatie en jaarlijks wordt hier een processie gehouden waarbij het beeld van de heilige maagd Maria van het fort naar het strand wordt gedragen.

Een plek waar men tot zichzelf kan komen, kan wandelen en genieten van de zon. Dit nationale monument is een van de zovele dingen dat de Algarve zo bijzonder maakt!

Wilt u deze prachtige plek ook eens bezoeken? Boek dan gauw een villa via Amarante Villas